Skip to content 
ในโรงงานปิโตรเคมี เคมี หรือยา ทุกอุปกรณ์ไฟฟ้าที่อยู่ในพื้นที่มีสารไวไฟต้องผ่านการรับรองมาตรฐานพิเศษ รวมถึงลิฟท์ขนส่งด้วยเช่นกัน
ปัญหาที่เจ้าของโรงงานหลายรายเจอคือ รู้ว่าต้องติดตั้งลิฟท์ขนส่งสินค้า แต่ไม่แน่ใจว่าลิฟท์ขนส่งแบบไหนคือแบบที่ถูกต้องสำหรับพื้นที่อันตราย ซึ่งลิฟท์ขนส่งทั่วไปราคาถูกกว่า ดูใช้งานได้เหมือนกัน แต่ในความเป็นจริง มันไม่ได้ถูกออกแบบมาสำหรับสภาพแวดล้อมที่มีก๊าซ ไอระเหย หรือฝุ่นไวไฟเลย
บทความนี้อธิบายให้เข้าใจว่า ลิฟต์กันระเบิดคืออะไร ต่างจากลิฟท์ขนส่งทั่วไปอย่างไร และทำไมโรงงานในอุตสาหกรรมความเสี่ยงสูงจึงต้องเลือกให้ถูกต้องตั้งแต่แรก
ลิฟต์กันระเบิดคืออะไร?
ลิฟต์กันระเบิด (Explosion-Proof Lift หรือ Ex-Proof Lift) คือลิฟท์ขนส่งสินค้าที่ออกแบบ และผลิตขึ้นพิเศษสำหรับพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น บริเวณที่มีก๊าซ ไอสารเคมี ฝุ่นไวไฟ หรือสารระเหยลอยอยู่ในอากาศ
สิ่งสำคัญของลิฟต์กันระเบิดอยู่ที่การป้องกันแหล่งจุดระเบิดทุกจุดในตัวลิฟท์ ไม่ว่าจะเป็นมอเตอร์ สวิตช์ สายไฟ หรือแม้แต่หน้าสัมผัสทางไฟฟ้า ทั้งหมดได้รับการออกแบบให้ไม่สามารถก่อประกายไฟ หรือความร้อนที่อาจจุดระเบิดสารอันตรายในสภาพแวดล้อมนั้นได้
ลิฟท์ขนส่งคืออะไร?
ลิฟท์ขนส่ง (Freight Lift หรือ Goods Lift) คือลิฟท์ที่ออกแบบมาเพื่อขนส่งสินค้า วัสดุ หรืออุปกรณ์ระหว่างชั้นในอาคารหรือโรงงาน โดยเน้นที่ความสามารถในการรับน้ำหนักสูงและความทนทานในการใช้งานต่อเนื่อง ต่างจากลิฟท์โดยสารทั่วไปที่เน้นความสะดวกสบายของผู้ใช้งาน
ลิฟท์ขนส่งในโรงงานมักมีลักษณะ ดังนี้
- รับน้ำหนักได้สูง: ตั้งแต่ 1000 กก. ไปจนถึงหลายตัน ขึ้นอยู่กับการใช้งาน
- ตู้โดยสารขนาดใหญ่: รองรับพาเลท รถยก หรืออุปกรณ์ขนาดใหญ่
- ประตูบานใหญ่: เปิด-ปิดด้วยระบบอัตโนมัติหรือมือ เพื่อความสะดวกในการขนถ่าย
- ทนทานต่อการใช้งานหนัก: โครงสร้างแข็งแรง เหมาะกับสภาพแวดล้อมอุตสาหกรรม
ลิฟท์ขนส่งสินค้าถูกใช้งานอย่างแพร่หลายในคลังสินค้า โรงงานผลิต ศูนย์กระจายสินค้า และอาคารพาณิชย์ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกประเภทของลิฟท์ขนส่งที่เหมาะสมสำหรับทุกสภาพแวดล้อม โดยเฉพาะในโรงงานที่มีสารอันตราย ซึ่งจำเป็นต้องใช้ลิฟท์ขนส่งที่ผ่านมาตรฐานพิเศษอย่างลิฟต์กันระเบิด
ลิฟต์กันระเบิด vs ลิฟท์ขนส่งทั่วไป ต่างกันอย่างไร?
คุณสมบัติ | ลิฟต์กันระเบิด | ลิฟท์ขนส่งทั่วไป |
มาตรฐานความปลอดภัย | ATEX / IECEx | มาตรฐานทั่วไป (TIS / EN81) |
ระบบไฟฟ้า | ปิดผนึก ป้องกันประกายไฟ | ทั่วไป |
วัสดุตู้โดยสาร | วัสดุไม่สร้างประกายไฟจากแรงกระแทก | เหล็กหรือสแตนเลสมาตรฐาน |
มอเตอร์และระบบขับเคลื่อน | Ex-rated Motor (Zone 1/2 หรือ Zone 21/22) | มาตรฐาน |
การรับรอง | บังคับตามกฎหมายในพื้นที่อันตราย | ไม่จำเป็น |
ราคา | สูงกว่า 30–80% แต่คุ้มค่าเทียบความเสี่ยง | ต่ำกว่า |
มาตรฐาน ATEX / IECEx และการแบ่ง Zone
สองมาตรฐานนี้คือ ใบรับรองความปลอดภัยระดับสากลสำหรับอุปกรณ์ในพื้นที่อันตราย
- ATEX (ATmosphères EXplosibles): มาตรฐานของสหภาพยุโรป บังคับใช้ในทุกประเทศ EU และเป็นที่ยอมรับในระดับสากล
- IECEx : มาตรฐานของ International Electrotechnical Commission ครอบคลุมการรับรองระดับโลก
- Zone: การจัดประเภทพื้นที่ แบ่งตามความถี่ที่ก๊าซ/ฝุ่นไวไฟปรากฏ ดังนี้
- Zone 0/20: มีอยู่ตลอดเวลา (เช่น ภายในถังเก็บสาร)
- Zone 1/21: มีเป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ
- Zone 2/22: มีเฉพาะกรณีผิดปกติ
ลิฟท์โรงงานที่ติดตั้งใน Zone 1 หรือ Zone 2 ต้องได้รับการรับรอง ATEX หรือ IECEx โดยไม่มีข้อยกเว้น
ลิฟท์ขนส่งสินค้าแบบไหนที่ต้องเป็นลิฟต์กันระเบิด?
โรงงานประเภทต่อไปนี้มักต้องติดตั้งลิฟต์กันระเบิดตามกฎหมายและมาตรฐานความปลอดภัย
- โรงงานปิโตรเคมีและน้ำมัน: มีไฮโดรคาร์บอน ก๊าซ LPG หรือสารระเหยตลอดเวลา
- โรงงานเคมีภัณฑ์: สารทำละลาย (Solvent), กรด, สารไวไฟ
- โรงงานผลิตยา: ผงยาบางชนิดเป็นฝุ่นไวไฟ (Combustible Dust)
- โรงงานสีและสารเคลือบผิว: มีไอระเหยของ VOC สูง
- โรงงานแป้งและอาหาร: ฝุ่นแป้งสามารถระเบิดได้เช่นกัน
Q&A: คำถามที่เจ้าของโรงงานถามบ่อย
A: ไม่จำเป็นทุกตัว ขึ้นอยู่กับ Zone ที่ลิฟท์ตั้งอยู่ ถ้าลิฟท์อยู่ในบริเวณที่ได้รับการประเมินว่าเป็น Zone 1 หรือ Zone 2 ตามมาตรฐาน ATEX/IECEx ต้องเป็นลิฟต์กันระเบิดเท่านั้น ควรให้ผู้เชี่ยวชาญทำ Hazardous Area Classification ก่อนตัดสินใจ
A: โดยทั่วไปไม่แนะนำ เพราะระบบไฟฟ้า มอเตอร์ และโครงสร้างต้องผ่านการรับรองใหม่ทั้งหมด การอัปเกรดบางส่วนอาจไม่ผ่านมาตรฐาน ATEX ทางที่ดีควรติดตั้งใหม่ทั้งชุดที่ผ่านการรับรองมาแล้ว
A: ความแตกต่างหลักอยู่ที่ระบบไฟฟ้าและวัสดุ ลิฟต์กันระเบิดใช้มอเตอร์แบบปิดผนึก (Totally Enclosed Motor), สายไฟและขั้วต่อที่ป้องกันประกายไฟ, ตู้ควบคุมแบบ Pressurized หรือ Purged และวัสดุที่ไม่ก่อประกายไฟจากแรงเสียดสี
A: โดยทั่วไปสูงกว่า 30–80% ขึ้นอยู่กับ Zone ที่ต้องการ ความสามารถในการรับน้ำหนัก และระยะทางยก แต่เมื่อเทียบกับความเสียหายจากอุบัติเหตุระเบิด ทั้งในแง่ชีวิต ทรัพย์สิน และค่าปรับตามกฎหมาย การลงทุนครั้งเดียวจึงคุ้มกว่ามาก
A: ต้องบำรุงรักษาตามมาตรฐาน IEC 60079-17 โดยทั่วไปทุก 12 เดือน หรือตามที่ผู้ผลิตกำหนด และต้องตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการรับรองด้าน Hazardous Area Equipment เท่านั้น
การเลือก ลิฟท์ขนส่ง สำหรับโรงงานในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี เคมี หรือยา ไม่ใช่แค่เรื่องสเปกทางเทคนิค แต่คือเรื่องของความปลอดภัย และมาตรฐานที่ต้องมี เพราะลิฟท์ขนส่งสินค้าทั่วไปอาจดูเหมือนใช้งานได้ แต่ในสภาพแวดล้อมที่มีสารไวไฟ อาจกลายเป็นความเสี่ยงที่คาดไม่ถึงได้ ดังนั้น การใช้ลิฟต์กันระเบิดที่ออกแบบตามมาตรฐานเฉพาะ จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อช่วยลดความเสี่ยง และเพิ่มความปลอดภัยให้กับกระบวนการทำงานในโรงงานอย่างมั่นใจ
บริษัท มูลเลอร์ เอเลเวเทอร์ (ประเทศไทย) จำกัด คือตัวแทนจำหน่ายและผู้ให้บริการด้านลิฟท์อย่างเป็นทางการในประเทศไทย ที่นำเข้าลิฟท์มาตรฐานยุโรป พร้อมบริการแบบครบวงจร ตั้งแต่ให้คำปรึกษา ออกแบบ และติดตั้งลิฟต์กันระเบิด ไปจนถึงดูแลซ่อมบำรุงหลังการขายโดยทีมผู้เชี่ยวชาญ
ยกระดับความปลอดภัยในโรงงาน ด้วยลิฟต์กันระเบิดมาตรฐานยุโรปจาก Muller วันนี้!
Tel: 02-078-6157
Line: @mullerthailand
Facebook: Muller Elevator Thailand
